ઘાના, પશ્ચિમ આફ્રિકામાં આવેલું એક સુંદર અને સાંસ્કૃતિક રીતે સમૃદ્ધ રાષ્ટ્ર, તેના ઐતિહાસિક મહત્વ અને આધુનિક વિકાસ માટે જાણીતું છે. આ દેશની રાજધાની એક્રા એક ગતિશીલ શહેર છે, જે આફ્રિકાના વિકાસનું પ્રતીક બની રહ્યું છે. ઘાના તેના સમૃદ્ધ સંસાધનો, જેમ કે સોનું, કોકો અને તેલ, તેમ જ તેની લોકશાહી અને શાંતિપૂર્ણ વાતાવરણ માટે વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે.
ઘાનાનો ઇતિહાસ અને સંસ્કૃતિ
ઘાના આફ્રિકાનો પ્રથમ દેશ હતો જેણે 1957માં બ્રિટિશ શાસનમાંથી આઝાદી મેળવી. તેના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ ક્વામે નક્રુમાએ આફ્રિકન એકતા અને સ્વતંત્રતાના આદર્શોને પ્રોત્સાહન આપ્યું. ઘાનાની સંસ્કૃતિ રંગીન અને વૈવિધ્યસભર છે, જેમાં પરંપરાગત નૃત્યો, સંગીત અને તહેવારો જેવા કે ‘હોમોવો’ અને ‘અકવાસીડે’ ખૂબ જાણીતા છે. ઘાનાના લોકો તેમની ઉષ્માભરી આતિથ્યશીલતા અને સમુદાયની ભાવના માટે પ્રખ્યાત છે, જે દેશને પ્રવાસીઓ માટે આકર્ષક બનાવે છે.
ભારત-ઘાના સંબંધો: ઐતિહાસિક જોડાણ
ભારત અને ઘાના વચ્ચેના સંબંધો દાયકાઓ જૂના છે. 1953માં ભારતે એક્રામાં પોતાનું પ્રતિનિધિત્વ શરૂ કર્યું, અને 1957માં ઘાનાની આઝાદી બાદ બંને દેશો વચ્ચે ઔપચારિક રાજદ્વારી સંબંધો સ્થાપિત થયા. ભારતે ઘાનાને તેની બુદ્ધિ સેવાઓ ગોઠવવામાં મદદ કરી, અને આજે ઘાનામાં ઘણી ભારતીય કંપનીઓ, જેમ કે B5 Plus અને Melcom, મોટા પાયે રોકાણ કરે છે. બંને દેશો નોન-અલાઈન્ડ મૂવમેન્ટના સહ-સ્થાપક છે, અને તેમની વચ્ચે આર્થિક, સાંસ્કૃતિક અને રાજકીય સહયોગ મજબૂત છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 2-3 જુલાઈ, 2025ના રોજ ઘાનાની ઐતિહાસિક મુલાકાત લીધી, જે 30 વર્ષમાં કોઈ ભારતીય વડાપ્રધાનની પ્રથમ દ્વિપક્ષીય મુલાકાત હતી. આ મુલાકાત દરમિયાન, મોદીએ ઘાનાના રાષ્ટ્રપતિ જોન ડ્રામની મહામા સાથે વ્યાપક ચર્ચા કરી અને બંને દેશોએ તેમના સંબંધોને ‘વ્યાપક સહયોગ’નું સ્તર આપ્યું. આ મુલાકાતે ભારત-ઘાના સંબંધોને નવી ઉંચાઈઓ પર લઈ ગઈ, જેમાં નીચેના મુખ્ય મુદ્દાઓ સામેલ હતા:
- વેપારમાં વધારો: ભારત અને ઘાના વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર હાલમાં 3 બિલિયન ડોલરથી વધુ છે, અને બંને દેશોએ આગામી પાંચ વર્ષમાં તેને બમણો કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે.
- ડિજિટલ સહયોગ: ભારતની UPI (યુનિફાઈડ પેમેન્ટ્સ ઈન્ટરફેસ) સિસ્ટમ ઘાનામાં લાગુ કરવાની યોજના બનાવવામાં આવી, જે ડિજિટલ ચુકવણીમાં ક્રાંતિ લાવશે.
- સાંસ્કૃતિક અને શૈક્ષણિક સહયોગ: ચાર MoU પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા, જેમાં સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાન, પરંપરાગત દવા અને ધોરણોના સહયોગનો સમાવેશ થાય છે.
- સુરક્ષા અને આતંકવાદ વિરોધી સહયોગ: મોદીએ ઘાનાના સહયોગની પ્રશંસા કરી અને આતંકવાદ સામે લડવા માટે ‘સોલિડેરિટી થ્રુ સિક્યોરિટી’ના મંત્ર સાથે આગળ વધવાનું વચન આપ્યું.
- ઘાનાનું સર્વોચ્ચ સન્માન: મોદીને ઘાનાનું રાષ્ટ્રીય સન્માન ‘ધ ઓફિસર ઓફ ધ ઓર્ડર ઓફ ધ સ્ટાર ઓફ ઘાના’ એનાયત કરવામાં આવ્યું, જેને તેમણે ભારત અને ઘાનાની યુવા પેઢી, સાંસ્કૃતિક વૈવિધ્ય અને ઐતિહાસિક સંબંધોને સમર્પિત કર્યું.
ઘાના આફ્રિકાના સૌથી ઝડપથી વિકસતા અર્થતંત્રોમાંનું એક છે. તે સોનું, કોકો અને તેલનું મોટું નિકાસકાર છે. ભારત ઘાનાનું ત્રીજું સૌથી મોટું નિકાસ અને આયાત ભાગીદાર છે, જેમાં ફાર્માસ્યુટિકલ્સ, કૃષિ મશીનરી અને વાહનો મુખ્ય છે. ભારતે ઘાનામાં 2 બિલિયન ડોલરથી વધુનું રોકાણ કર્યું છે, જેમાં 900થી વધુ પ્રોજેક્ટ્સ શામેલ છે.
ઘાના પ્રવાસીઓ માટે એક આદર્શ સ્થળ છે. કેપ કોસ્ટ અને એલ્મિના કિલ્લાઓ ઐતિહાસિક મહત્વ ધરાવે છે, જ્યાંથી ગુલામોનું વેપાર થતું હતું. કાકુમ નેશનલ પાર્કનું કેનોપી વોકવે અને મોલ નેશનલ પાર્કની સફારી પ્રકૃતિ પ્રેમીઓને આકર્ષે છે. એક્રાનું જેમ્સ ટાઉન અને ઓસુ કેસલ પણ લોકપ્રિય સ્થળો છે.
નરેન્દ્ર મોદીની ઘાના મુલાકાતે ભારત-ઘાના સંબંધોને નવું બળ આપ્યું છે. આ મુલાકાતે બંને દેશોની વચ્ચે વેપાર, ડિજિટલ સહયોગ, સુરક્ષા અને સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાનને પ્રોત્સાહન આપ્યું. ઘાના, તેની સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ અને આર્થિક સંભાવનાઓ સાથે, ભારત માટે એક મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર બની રહેશે.
