By: Hiren Gandhi
વિશ્વમાં યુદ્ધની રીતો ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. બોમ્બ, મિસાઇલ અને પરંપરાગત હથિયારોની સાથે હવે કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા એટલે કે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ AI સેનાની વ્યૂહરચનાનો કેન્દ્ર બની રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા અહેવાલો અનુસાર અમેરિકાની સેના AI આધારિત સિસ્ટમોનો ઉપયોગ ઇન્ટેલિજન્સ વિશ્લેષણ, લક્ષ્ય ઓળખ અને ઓપરેશનલ નિર્ણય માટે કરી રહી છે. આ વિકાસે વૈશ્વિક સ્તરે નવી ચર્ચા જગાવી છે.
પેન્ટાગન દ્વારા સેટેલાઇટ ઇમેજ, ડ્રોન વિડિયો અને કોમ્યુનિકેશન ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવા AI ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ વધારવામાં આવ્યો છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે જે વિશ્લેષણમાં માનવ ટીમને દિવસો લાગી શકે, તે AI સિસ્ટમ મિનિટોમાં પૂર્ણ કરી શકે છે.
તે ઉપરાંત AI આધારિત સ્વચાલિત ડ્રોન લક્ષ્ય શોધી શકે છે અને મિશન પૂર્ણ કરી શકે છે. આ પ્રક્રિયામાં માનવીય હસ્તક્ષેપ ઘટતો જઈ રહ્યો છે. સેનાના અધિકારીઓ માટે નિર્ણય સહાય સિસ્ટમો પણ વિકસાવવામાં આવી રહી છે, જે હુમલાની સમયસૂચિ અને વ્યૂહરચના અંગે સૂચનો આપે છે.
AIના વધતા ઉપયોગ સાથે નૈતિક અને કાનૂની પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. જો કોઈ AI સિસ્ટમ ખોટા ડેટા પર આધારિત નિર્ણય લે, તો તેની જવાબદારી કોણની ગણાશે તે મુદ્દો અસ્પષ્ટ છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સ્વચાલિત હથિયાર પ્રણાલીઓમાં માનવીય નિયંત્રણ જરૂરી છે.
વિશ્વની મુખ્ય શક્તિઓ જેમ કે અમેરિકા, ચીન અને રશિયા AI ક્ષેત્રમાં મોટા પ્રમાણમાં રોકાણ કરી રહી છે. વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે આ સ્પર્ધા ભવિષ્યમાં નવી પ્રકારની હથિયાર દોડ સર્જી શકે છે.
રિપોર્ટ્સ મુજબ અનેક અગ્રણી ટેક્નોલોજી કંપનીઓ સૈન્ય પ્રોજેક્ટ્સમાં સહભાગી બની રહી છે. ખાનગી ક્ષેત્ર અને સેનાની ભાગીદારી વધતા AI હવે માત્ર વાણિજ્યિક ટેક્નોલોજી નથી રહી, પરંતુ વ્યૂહાત્મક સાધન બની ગઈ છે.
વિશ્લેષકો માને છે કે AI સેનાની કામગીરી વધુ ઝડપી અને અસરકારક બનાવી શકે છે. પરંતુ સાથે સાથે યુદ્ધની ગતિ અને જોખમ બંને વધી શકે છે. જે દેશ AI ક્ષેત્રમાં આગળ રહેશે, તે વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલનમાં પ્રભુત્વ મેળવી શકે છે.
રક્ષણ નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે ભારતે પણ સૈન્ય AI ક્ષેત્રમાં સંશોધન અને રોકાણ વધારવું જોઈએ. સાથે સાથે નૈતિક અને કાનૂની માળખું મજબૂત બનાવવું જરૂરી છે. સ્વદેશી ટેક્નોલોજી વિકાસ અને માનવીય નિયંત્રણ પર ભાર મૂકવો સમયની માંગ ગણાય છે.
AI સેનાની કામગીરીમાં ક્રાંતિ લાવી શકે છે. પરંતુ તેનો ઉપયોગ જવાબદારી અને નિયંત્રણ સાથે થવો જરૂરી છે. ટેક્નોલોજીનું ભવિષ્ય તેની ક્ષમતા પર નહીં, પરંતુ તેને ઉપયોગમાં લેતા માનવ નિર્ણય પર આધારિત રહેશે.
Sources: International media reports including Wall Street Journal, Reuters, Fox News and defence briefings (February 2026).
Secretary — InGlobal Business Foundation (IBF)
Director — ReNis Agro International LLP, Ahmedabad, India
Subscribe Deshwale on YouTube
