ભારતમાં સામાન્ય માણસને નોકરી-વ્યવસાય, વેરા, કાયદા અને અન્ય નિયમોમાં ચુસ્ત અનુપાલન સાથે સંઘર્ષ કરવો પડે છે. તેનાથી વિપરીત સંસદ અને ધારાસભામાં પાંચ વર્ષ માટે ચૂંટાઈને આવતા માનવંતા સભ્યો અનેક વિશેષાધિકારો ભોગવે છે. તેમને મોટા પગારો, ભથ્થાં, વિશેષ સવલતો, સસ્તું ભોજન, મફત આવાસ, મફત યાત્રાઓ અને છેલ્લે આખી જિંદગી ઘેરબેઠાં પેન્શન મળે છે. આમ જનતામાં આ એક સામાન્ય માન્યતા છે જે ખોટી પણ નથી. પહેલા એવું હતું કે દલા તરવાડીની પદ્ધતિથી સાંસદો અને ધારાસભ્યો ઇચ્છે ત્યારે અને ઇચ્છે એટલો પગાર વધારો કરતા હતા. એમાં શાસક-વિપક્ષની જબરી સર્વસંમતિ રહેતી હતી. એકલ દોલક ધારાસભ્યો, સાંસદો સૈદ્ધાંતિક વિરોધ કરતા હતા. થોડા દિવસો પહેલા સંસદમાં સંસદસભ્યોના પગારો, ભથ્થાંમાં 24 ટકા અને પેન્શનમાં વધારો કરવામાં આવ્યો હતો, જેના ફરીથી લોકોમાં ચર્ચાનો મુદ્દો બન્યો છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આનો વિરોધ સૌપ્રથમ કર્યો અને એક આખી સિસ્ટમ વિકસાવી જેમાં ફુગાવાના દરના આધારે પગાર વધારવાનું શરૂ થયું. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ 2016 માં સાંસદોના પગાર વધારાને વાજબી બનાવવા માટે કાયદામાં સુધારો કર્યો હતો. નાણાકીય અધિનિયમ 2018 એ સાંસદોના પગાર, ભથ્થાં અને પેન્શન અધિનિયમ, 1954માં સુધારો કર્યો, જેથી સાંસદોના પગારને ફુગાવા સાથે જોડવામાં આવે. ખાસ કરીને, આવકવેરા કાયદા, 1961 હેઠળ પ્રકાશિત ખર્ચ ફુગાવો સૂચકાંક (CII)નો ઉપયોગ કરી શકાય છે. આ સુધારા પહેલા, પગાર સુધારા એડ-હોક ધોરણે કરવામાં આવતા હતા અને દરેક વખતે સંસદીય મંજૂરીની જરૂર પડતી હતી. આ સુધારાનો ઉદ્દેશ્ય પ્રક્રિયાને રાજકીયકરણથી મુક્ત કરવાનો અને વેતન ગોઠવણ માટે એક વ્યવસ્થિત પદ્ધતિ રજૂ કરવાનો હતો.
સુધારેલા મિકેનિઝમ હેઠળ, સાંસદોના પગાર હવે દર પાંચ વર્ષે ખર્ચ ફુગાવાના સૂચકાંકના આધારે આપમેળે ગોઠવાય છે. 2018માં મૂળ પગાર દર મહિને એક લાખ રૂપિયા નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો, જેમાં 70,000 રૂપિયાનું મતવિસ્તાર ભથ્થું અને 2000 રૂપિયાનું દૈનિક ભથ્થું, તેમજ મફત રહેઠાણ, મુસાફરી અને ઉપયોગિતાઓ જેવા અન્ય લાભો સહિત વધારાના ભથ્થાં આપવામાં આવ્યા હતા. હવે, ખર્ચ ફુગાવાના સૂચકાંક મુજબ, સાંસદોને દર મહિને 1.24 લાખ રૂપિયાનો પગાર મળશે. સાત વર્ષના સમયગાળામાં 24% નો વધારો, જે સરેરાશ વાર્ષિક 3.1% નો વધારો બરાબર છે. આમ, જનપ્રતિનિધિઓનો પગાર વધારો થોડો નિયમાનુસાર બન્યો છે. જોકે, હજુ પણ કર્ણાટક, પશ્ચિમ બંગાળ સહિતની રાજ્ય સરકારો તેમના પગાર મનસ્વી રીતે નક્કી કરી રહી છે.
તાજેતરમાં રજૂ કરાયેલા બજેટ 2025માં, કર્ણાટકના મુખ્યમંત્રી સિદ્ધારમૈયાએ તેમના પગારમાં 100% વધારો મંજૂર કર્યો છે. આના કારણે મુખ્યમંત્રી, મંત્રીઓ અને ધારાસભ્યોનો પગાર બમણો થઈ ગયો છે. એ જ રીતે, 2023માં પશ્ચિમ બંગાળમાં ટીએમસીની મમતા બેનરજીની સરકાર અને 2024માં ઝારખંડ મુક્તિ મોરચા (JMM) સરકારે મનસ્વી રીતે મુખ્યમંત્રી, મંત્રીઓ અને ધારાસભ્યોના પગારમાં 50% સુધીનો વધારો કર્યો હતો. પ્રજાની સેવાની વાતો કરનારા આ જનપ્રતિનિધિઓ પોતાની સુખાચારીનો પૂરો ખ્યાલ રાખે છે.
