ભારત–અમેરિકા વેપાર સંવાદ
લેખક: હિરેન ગાંધી
સચિવ – IBF | ડિરેક્ટર – ReNis Agro International LLP | બ્રાન્ડ એમ્બેસેડર – Namaste Hanoi, Vietnam
યુએસ ડોલર માત્ર એક કરન્સી નથી – તે અમેરિકાનું સૌથી મજબૂત હથિયાર છે. ટ્રમ્પ પોતાના વિદેશી અને આર્થિક નીતિઓમાં તેનો પૂરેપૂરો ઉપયોગ કરે છે.
યુએસ ડોલરનું પ્રભુત્વ
- વિશ્વના અંદાજે 40% વેપાર ઇન્વોઇસ યુએસ ડોલરમાં થાય છે.
- વિદેશી કરન્સી ટ્રાન્ઝેક્શનમાં તેનો હિસ્સો 88% છે.
- વૈશ્વિક અનામતમાં 58% ડોલર છે.
આ પ્રભુત્વથી અમેરિકા અન્ય દેશો પર દબાણ કરી શકે છે – સેન્ક્શન્સ લાદીને, સ્વિફ્ટ સિસ્ટમ કંટ્રોલ કરીને અને વેપારમાં પોતાની શરતો મનાવી શકે છે.
ડોલર પર વિશ્વાસ કેમ ઘટી રહ્યો છે?
2025માં ડોલરનું મૂલ્ય 10.7% ઘટ્યું છે. BRICS દેશો અન્ય કરન્સીમાં વેપાર વધારી રહ્યા છે. ઘણી સેન્ટ્રલ બેંકો સોનું ખરીદી રહી છે, જેથી ડોલર પર નિર્ભરતા ઓછી થાય. છતાં, ડોલર હજુ પણ પ્રભુત્વ જાળવી રાખે છે.
ટ્રમ્પની ભારત પર નીતિઓ
ટ્રમ્પે ભારત પર દબાણ વધાર્યું છે:
1. ભારતીય માલ પર ઊંચા ટેરિફ.
2. ચાબહાર પોર્ટ પર સેન્ક્શન વેવર રદ.
3. H1B વિઝા પર મોટો ખર્ચ.
સાથે જ ફાર્મા સેક્ટર પર ટેરિફની ચર્ચા. આ પગલાં ભારતને કઠિન વાટાઘાટ તરફ દોરી રહ્યા છે.
“મિશન 500” – નવું વેપાર લક્ષ્ય
ફેબ્રુઆરી 2025માં મોદી–ટ્રમ્પ મીટિંગમાં “મિશન 500” જાહેર થયું – 2030 સુધીમાં ભારત–અમેરિકા વેપાર 500 અબજ ડોલર સુધી પહોંચાડવાનું લક્ષ્ય. હાલમાં આ આંકડો 191 અબજ છે.
અમેરિકા ઈચ્છે છે કે ભારત:
- રશિયા બદલે યુએસથી તેલ અને ગેસ ખરીદે.
- કૃષિ બજાર ખોલે – ખાસ કરીને મકાઈ અને સોયાબીન માટે.
- રક્ષણ ક્ષેત્રમાં અમેરિકન હથિયારો વધારે ખરીદે.
ભારતનો સંતુલિત અભિગમ
ભારત એક તરફ અમેરિકા અને ક્વાડ સાથે ભાગીદારી મજબૂત કરે છે, બીજી તરફ BRICS અને રશિયા સાથે સંબંધો જાળવી રાખે છે. આ સંતુલન ભારતની મોટી શક્તિ છે.
આગલા પગલાં
ભારતીય વાણિજ્ય મંત્રી પિયુષ ગોયલની અમેરિકા મુલાકાત દરમ્યાન ચર્ચાઓ સકારાત્મક રહી. હજી અંતિમ સોદા બાકી છે. ટૂંક સમયમાં ક્વાડ સમિટ થઈ શકે છે, પરંતુ ટ્રમ્પની ભારત મુલાકાત હજી અનિશ્ચિત છે.
યુએસ ડોલર ટ્રમ્પ માટે સૌથી મોટું આર્થિક હથિયાર છે. ભારત માટે પડકાર એ છે કે દબાણ અને તકો વચ્ચે સંતુલન સાધે. જો યોગ્ય રીતે વાટાઘાટ થશે તો “મિશન 500” ભારત–અમેરિકા સંબંધો માટે નવી દિશા ખોલી શકે છે.
