By: Hiren Gandhi
બાંગ્લાદેશ ફક્ત ભારતનો પડોશી દેશ નથી, તે ભારત માટે પૂર્વીય સુરક્ષાનું મહત્વ ધરાવે છે. અહીંથી ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યો સાથે જોડાણ અને બંગાળની ખાડી મારફતે દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા સાથે વેપાર પણ થાય છે. આ કારણોસર, બાંગ્લાદેશ વૈશ્વિક દેશોનું ધ્યાન ખેંચતો દેશ છે. પરંતુ 2024 પછીના ઘટનાઓએ સ્પષ્ટ કરી દીધું કે આ દેશમાં રાજકીય સંકટ વધુ ઊંડો અને ગંભીર બની રહ્યો છે.
પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીના ગયા પછી પણ બાંગ્લાદેશમાં શાંતિ ફરી આવી નથી. જો સમસ્યા કોઈ વ્યક્તિની હતી, તો તે ગયા પછી શાંતિ આવી ગઈ હોત, પણ ત્યાં સ્થિતિ જૈસે થે જ જળવાઈ રહી છે. રસ્તાઓ પર હિંસા, ધાર્મિક તણાવ અને રાજકીય ડર આજે પણ છે. હવે દેશની કમાન મોહમ્મદ યુનુસ પાસે છે, જે ચૂંટણી વિના સત્તા પકડી રાખી રહ્યા છે. તેઓ નોકરીદારોની પસંદગીથી નહીં, પરંતુ સત્તા લાંબા સમય માટે જાળવવા માટેની કોશિશમાં છે.
સરકાર કહે છે કે ચૂંટણી માટે સ્થિતિ અનુકૂળ નથી, પરંતુ વાસ્તવમાં આ અશાંતિને જ ચાલુ રાખવામાં આવી રહી છે. કટ્ટરધર્મીઓ અને હિંસક તત્વોને છૂટ આપવામાં આવી છે, જેના કારણે નાનાં ગેરહિંદુઓ પર હુમલા વધ્યા છે. રાજકીય હિંસાથી ભયનું વાતાવરણ છે જેથી ચૂંટણી ટાળી શકાય. આ વખતે “અજાણ્યા ગનમેન” નામથી જે જૂઠ્ઠા હુમલાઓ થઈ રહ્યા છે તે બધાં વિરોધી અવાજોને દબાવવા માટે છે અને સરકાર ચૂપ છે.
પાકિસ્તાનની ISI અને સૈન્ય બાંગ્લાદેશના કેટલાક ગૃહિષ્ઠ અતિશયવાદી જૂથોને સપોર્ટ કરે છે. જ્યાં ISI સક્રિય છે ત્યાં હિંદુઓની સુરક્ષા મુશ્કેલ બને છે અને લોકશાહી નબળી પડે છે. ચીન, પાકિસ્તાન અને અતિશયવાદનું ખતરનાક સંગઠન બાંગ્લાદેશ અને ભારત માટે ચિંતાજનક છે.
આર્થિક દ્રષ્ટિએ પણ બાંગ્લાદેશ મુશ્કેલીમાં છે. નિકાસમાં ઘટાડો થયો છે અને ખાસ કરીને કાપડ ઉદ્યોગ પર ભારે અસર પડી છે. ઘણા ફેક્ટરીઓ બંધ થઈ ગઇ છે, જે કારણે લાખો લોકો બેરોજગાર બની ગયા છે. આથી સામાજિક અસંતોષ પણ વધી રહ્યો છે. ભારત બાંગ્લાદેશનો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર છે, અને બાંગ્લાદેશ વિના ઉત્તર-પૂર્વ ભારતીય અર્થતંત્ર અડધો બની જાય છે, છતાં રાજકીય સ્થિતિ ગેરસહજ છે.
2026માં ગંગા નદીના પાણી વહેંચણીના કરારનો સમય પૂરું થતો હોય તે પણ મોટો પ્રશ્ન છે. આ સંધિ પૂરી થયા પછી, બાંગ્લાદેશને પાણી ઓછું મળશે તે શક્ય છે. પાણીની અછતથી કૃષિ પ્રભાવિત થશે, પીવાનું પાણી ઓછું મળશે, અને આર્થિક ખતમાશ વધી શકે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં સામાજિક અને રાજકીય તણાવ વધુ વધવાની શક્યતા છે.
મોહમ્મદ યુનુસની સરકાર નીચે બાંગ્લાદેશનું સંકટ ગહન બનતું જાય છે. લોકશાહી વિના અને સ્થિર નીતિ વિના આ દેશનું આર્થિક વિકાસ મુશ્કેલ છે. બાંગ્લાદેશ માટે હજી રસ્તા ખુલ્લા છે, પણ સમય ખૂબ જ ઓછી રહ્યો છે.
ભારત શાંતિ ઇચ્છે છે, પણ પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો માટે કડક અને મજબૂત હોઈને આગળ વધે છે. બાંગ્લાદેશ અને સમગ્ર દક્ષિણ એશિયાના ભવિષ્ય માટે સમયસર ચૂંટણી, કાયદાનું શાસન અને લોકશાહી જ એકમાત્ર સલામત રસ્તો છે.
અન્યથા, ઇતિહાસ સાબિત કરે છે કે કટ્ટરવાદ પહેલા પોતાના દેશને નબળું કરે છે અને પછી પડોશીને પણ નુકસાન પહોંચાડે છે.
આવી સ્થિતિથી બચવા માટે બાંગ્લાદેશને રાજકીય અને આર્થિક સુધારાઓ લાવવાના છે, સાથે જ આંતરિક ભેદભાવ અને તણાવ ઘટાડવાના છે. બાંગ્લાદેશના લોકો માટે શાંતિ અને વિકાસ મહત્વપૂર્ણ છે, જેથી તે પોતાનું ભવિષ્ય સુરક્ષિત બનાવી શકે.
બાંગ્લાદેશને જરૂર છે કે તે લોકશાહી સિદ્ધાંતોને મજબૂત કરે, નવા અને નિર્દોષ ચૂંટણીઓ યોજાય અને કાયદાનું શાસન ભવ્યતાપૂર્વક પાલન થાય. આથી જ તે પોતાના ગૃહસ્થ અસ્થિરતાથી બહાર આવીને પ્રગતિ કરી શકે છે.
ભારત માટે પણ બાંગ્લાદેશનો સારો અને સ્થિર પાડોશી હોવો ખૂબ જરૂરી છે. તે માટે બંને દેશોએ સંબંધો સુધારવા અને સાવચેતીપૂર્વક વર્તવાનો માર્ગ અપનાવવા જ જોઈએ.
આ રીતે જ દક્ષિણ એશિયાના લોકો માટે શાંતિ અને સમૃદ્ધિ આવી શકે છે.
Secretary — InGlobal Business Foundation (IBF)
Director — ReNis Agro International LLP, Ahmedabad, India
Subscribe Deshwale on YouTube
