દેશના માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના આત્મનિર્ભર ભારત અને નવીનતા-સંચાલિત અર્થતંત્રના વિઝનને અનુરૂપ, માનનીય મુખ્યમંત્રી શ્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસના નેતૃત્વમાં ૫ ઓગસ્ટ ૨૦૨૫ ના રોજ યોજાયેલી રાજ્ય મંત્રીમંડળની બેઠકમાં રાજ્યમાં નવા ઉદ્યોગસાહસિકોને સશક્ત બનાવવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે “મહારાષ્ટ્ર સ્ટાર્ટઅપ, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને નવીનતા નીતિ ૨૦૨૫” ને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ નીતિના સત્તાવાર અમલીકરણની આજે જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ માહિતી કૌશલ્ય, રોજગાર, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને નવીનતા મંત્રી મંગલ પ્રભાત લોઢાએ આપી હતી.
મંત્રી લોઢાએ જણાવ્યું હતું કે આ નીતિ કૌશલ્ય, રોજગાર, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને નવીનતા વિભાગ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી છે અને તેનો અમલ મહારાષ્ટ્ર સ્ટેટ ઇનોવેશન સોસાયટી દ્વારા કરવામાં આવશે. આ નીતિનો ઉદ્દેશ્ય મહારાષ્ટ્રને ભારતમાં સૌથી ગતિશીલ અને ભવિષ્યલક્ષી સ્ટાર્ટઅપ હબ તરીકે સ્થાપિત કરવાનો છે. આ નીતિ આગામી પાંચ વર્ષ માટે મહત્વાકાંક્ષી દ્રષ્ટિકોણ ધરાવે છે અને તેનો ઉદ્દેશ્ય ૧,૨૫,૦૦૦ ઉદ્યોગસાહસિકો તૈયાર કરવાનો અને ૫૦,૦૦૦ સ્ટાર્ટઅપ્સને નવી ઓળખ આપવાનો છે. આ પોલિસીનો ઉદ્દેશ્ય નવીનતા અને આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતા પર ભાર મૂકીને વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક ઇકોસિસ્ટમ બનાવવાનો છે. શહેરી, ગ્રામીણ, મહિલાઓ અને યુવા ઉદ્યોગસાહસિકો સહિત તમામ ક્ષેત્રોમાં ઉભરતી ટેકનોલોજીઓ અને વંચિત સમુદાયો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.
મુખ્યમંત્રી ઉદ્યોગસાહસિકતા અને નવીનતા ભંડોળ
આ નીતિનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક “મુખ્યમંત્રી ઉદ્યોગસાહસિકતા અને નવીનતા ભંડોળ” છે. આ યોજના હેઠળ, પાંચ લાખ ઉમેદવારોની નોંધણી કરવામાં આવશે, જેમાંથી એક લાખ ઉમેદવારોની પસંદગી મૂલ્યાંકન પરીક્ષણો, સ્પર્ધાઓ અને હેકાથોન દ્વારા કરવામાં આવશે. અંતિમ તબક્કામાં, ૨૫,૦૦૦ પસંદ કરાયેલા ઉમેદવારોને તકનીકી સહાય, નાણાકીય સહાય અને તાલીમ આપવામાં આવશે જેથી સફળ ઉદ્યોગસાહસિકો બનાવી શકાય. પસંદ કરાયેલા ઉમેદવારોને નાણાકીય સંસ્થાઓ સાથે ભાગીદારીમાં પાંચ લાખથી ૧૦ લાખ રૂપિયા સુધીની લોન સહાય પૂરી પાડવામાં આવશે. પાંચ વર્ષના સમયગાળા માટે ૫૦૦ કરોડનું ભંડોળ બનાવવામાં આવશે. આ ભંડોળનું સંચાલન નાણાકીય નિષ્ણાતોની દેખરેખ હેઠળ કરવામાં આવશે.
માળખાગત સુવિધાઓનો વિકાસ
માળખાગત સુવિધાઓને મજબૂત બનાવવા માટે, સરકાર ઔદ્યોગિક તાલીમ સંસ્થાઓ, પોલિટેકનિક અને અન્ય શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં માઇક્રો-ઇનક્યુબેટર્સ તેમજ દરેક વિભાગમાં સમર્પિત પ્રાદેશિક નવીનતા અને ઉદ્યોગસાહસિકતા કેન્દ્રો સ્થાપિત કરશે. આ કેન્દ્રો કૃત્રિમ બુદ્ધિ, ડીપટેક, ફિનટેક, મેડટેક, સાયબર સુરક્ષા અને ટકાઉપણું જેવા ઉચ્ચ-સંભવિત ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. રાજ્ય સરકાર ૩૦૦ એકરનું “મહારાષ્ટ્ર ઇનોવેશન સિટી” સ્થાપિત કરશે, જે સ્ટાર્ટઅપ્સ, કોર્પોરેટ્સ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને સરકાર માટે વિશ્વ કક્ષાના સંશોધન અને નવીનતા કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવામાં આવશે.
સરકારી સહાય અને પ્રોત્સાહનો
મહારાષ્ટ્ર સ્ટાર્ટઅપ વીક હેઠળ પસંદ કરાયેલા સ્ટાર્ટઅપ્સને સરકારી વિભાગો સાથે સીધા કામ કરવાની તક મળશે અને તેમને પાયલોટ ધોરણે ૨૫ લાખ સુધીના વર્ક ઓર્ડર આપવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, બૌદ્ધિક સંપદા અધિકારો, ઉત્પાદન ગુણવત્તા પ્રમાણપત્રો અને સ્થાનિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રદર્શનોમાં ભાગ લેવા માટે નાણાકીય પ્રોત્સાહનો પૂરા પાડવામાં આવશે. જાહેર સંસ્થાઓ જેવા વિશ્વસનીય ગ્રાહકો પાસેથી મજબૂત વર્ક ઓર્ડર મેળવનારા સ્ટાર્ટઅપ્સને પણ નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા લોન મેળવવામાં મદદ કરવામાં આવશે.
અમલીકરણ માટે વહીવટી તંત્ર
આ નીતિના અસરકારક અમલીકરણ માટે, સરકારે એક વહીવટી તંત્ર બનાવ્યું છે, જેમાં માનનીય મુખ્યમંત્રીના નેતૃત્વ હેઠળની એક સમિતિ અને એક ગવર્નિંગ કાઉન્સિલ હશે, જે નીતિનો અમલ કરશે. રાજ્યનો દરેક વિભાગ તેના વાર્ષિક ફાળવણીનો ૦.૫ ટકા હિસ્સો નવીનતા અને ઉદ્યોગસાહસિકતા માટે ઉપલબ્ધ કરાવશે. આ બધી યોજનાઓ મહારાષ્ટ્ર સ્ટેટ ઇનોવેશન સોસાયટી (MSInS) ની મદદથી અમલમાં મૂકવામાં આવશે, જે રાજ્યમાં નવીનતા અને ઉદ્યોગસાહસિકતા ક્ષેત્રમાં સર્વોચ્ચ સંસ્થા તરીકે કાર્ય કરશે.
હિતધારકોનો સંપર્ક
આ નીતિ નાગરિકો, સ્ટાર્ટઅપ્સ, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, ઇન્ક્યુબેટર્સ, રોકાણકારો અને નિષ્ણાતો સાથે પરામર્શ કરીને ઘડવામાં આવી છે. આ નીતિ પ્રખ્યાત વૈજ્ઞાનિક, પદ્મ વિભૂષણ ડૉ. રઘુનાથ માશેલકરના વિશેષ માર્ગદર્શન અને મિત્ર સંસ્થા (મહારાષ્ટ્ર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ટ્રાન્સફોર્મેશન) ના સીઈઓ અને ટીમના વિશેષ સમર્થનથી વિકસાવવામાં આવી હતી. તેમના પ્રતિસાદના આધારે, નીતિમાં મુખ્ય મુદ્દાઓ મૂકવામાં આવ્યા છે, જેમાં મુખ્યત્વે પ્રાદેશિક ઇન્ક્યુબેશન સપોર્ટ, માર્ગદર્શન પ્રણાલીમાં સુધારા, પ્રોત્સાહન પ્રક્રિયાની સુવિધા અને ડિજિટલ સાક્ષરતા અને ઉદ્યોગસાહસિક કૌશલ્ય વિકાસ માટેના પગલાંનો સમાવેશ થાય છે.
મહારાષ્ટ્રની વર્તમાન સ્થિતિ
મહારાષ્ટ્ર પહેલાથી જ ભારતમાં સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમમાં મોખરે છે, જેમાં ૩૦,૦૦૦ થી વધુ ડિપાર્ટમેન્ટ ફોર પ્રમોશન ઓફ ઇન્ડસ્ટ્રી એન્ડ ઇન્ટરનલ ટ્રેડ (DPIIT) દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત સ્ટાર્ટઅપ્સ છે. આ ૨૦૨૫ ની પોલિસી ફક્ત આ ગતિને વેગ આપવા વિશે નથી, પરંતુ તેને અર્થપૂર્ણ રીતે વિસ્તૃત કરવા વિશે પણ છે. સમાવિષ્ટ નવીનતા, સહાયની સરળ પહોંચ અને વિશ્વ કક્ષાના માળખાગત સુવિધાઓ દ્વારા, મહારાષ્ટ્ર ટકાઉ અને સ્થિતિસ્થાપક આર્થિક વિકાસ માટે એક નવો માર્ગ નક્કી કરી રહ્યું છે.
નીતિનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય
આ નીતિ ફક્ત પ્રોત્સાહન વિશે નથી, પરંતુ નવીનતાઓને અમલમાં મૂકનારા ઉદ્યોગસાહસિકોને સશક્ત બનાવવા માટે રાજ્યની દ્રઢ પ્રતિબદ્ધતા પણ છે. આ નીતિ મહારાષ્ટ્રને નવીનતા-સંચાલિત ઉદ્યોગસાહસિકતા માટે રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક કેન્દ્ર બનાવવાની દિશામાં એક મજબૂત પગલું છે, અને મહારાષ્ટ્ર આ ક્ષેત્રમાં અગ્રણી બનવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.
