એરક્રાફ્ટ એક્સિડન્ટ ઇન્વેસ્ટિગેશન બ્યુરો (AAIB) દ્વારા જાહેર કરાયેલા પ્રાથમિક તપાસ અહેવાલમાં એર ઇન્ડિયા ફ્લાઇટ AI171ના દુ:ખદ ક્રેશ વિશે ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી છે. બોઇંગ 787-8 એરક્રાફ્ટ, જેનું રજિસ્ટ્રેશન VT-ANB હતું, અમદાવાદ એરપોર્ટથી લંડન ગેટવિક જતી વખતે ટેકઑફના થોડી સેકન્ડો બાદ જ ક્રેશ થયું હતું, જેના પરિણામે 260 લોકોના મોત થયા. આ ગોઝારી ધટનામાં 260 મુસાફરો, ક્રૂ અને હોસ્ટેલમાં હાજર વિદ્યાર્થીઓ ભોગ બન્યા હતા. આજે એક મહિનો વીતી ગયો હોવા છતાં માનસપટ પરથી આ ઘટના કેમેય ભૂંસાતી નથી. આ ઘટનાની પાછળ કયાં કારણો જવાબદાર છે, એ અંગે એક રિપોર્ટ આવ્યો છે. જાણીએ આ રિપોર્ટમાં શું છે.
ટેકઑફ પછી થોડી સેકન્ડોમાં ડ્યુઅલ એન્જિન બંધ
એર ઇન્ડિયા ફ્લાઇટ AI171 ની ભીષણ ક્રેશ તપાસતી વખતે મળેલા કોકપિટ વૉઇસ રેકોર્ડિંગમાં પાયલટ્સ વચ્ચેની છેલ્લી વાતચીત જાહેર થઈ છે. અહેવાલ મુજબ, જ્યારે વિમાનના બંને એન્જિન અચાનક બંધ થઈ ગયા, ત્યારે એક પાયલોટે બીજાને પૂછ્યું: “તમે કટઓફ કેમ કર્યું?”, જેના જવાબમાં બીજા પાયલોટે કહ્યું: “મેં તો નથી કર્યું.” એરક્રાફ્ટના ફોરવર્ડ એન્હાન્સ્ડ એરબોર્ન ફ્લાઇટ રેકોર્ડર (EAFR) માંથી મળેલા ફ્લાઇટ ડેટા સૂચવે છે કે એન્જિન એક અને એન્જિન બેના ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વિચ એક સેકન્ડની અંદર “કટઓફ” પર ખસેડવામાં આવ્યા હતા, જેનાથી ફ્યુઅલ સપ્લાય તાત્કાલિક બંધ થઈ ગયુ. એન્જિનની કોર સ્પીડ ઘટવા લાગી, અને રેમ એર ટર્બાઇન (RAT) આપોઆપ ડિપ્લોય થઈ ગઈ હતી.
કોકપિટ વૉઇસ રેકોર્ડિંગમાંથી એક ચિલિંગ ખુલાસો થયો છે, જેમાં એક પાઇલટ બીજાને પૂછતો સંભળાય છે: “તેં કેમ કટઓફ કર્યું?”, જેનો બીજો જવાબ આપે છે, “મેં નથી કર્યું.” તપાસકર્તાઓનું માનવું છે કે આ અજાણતા અથવા અનિચ્છનીય રીતે ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વિચના સક્રિયકરણનો સંકેત આપે છે.
અંતિમ મિનિટોની ટાઇમલાઇન
આ ફ્લાઇટ, જેમાં 230 મુસાફરો, 10 કેબિન ક્રૂ અને 2 ફ્લાઇટ ક્રૂ હતા, તેને રનવે 23 પરથી 13:07 IST (08:07 UTC) ના રોજ ટેકઑફ માટે મંજૂરી મળી હતી. એરક્રાફ્ટ 13:08:39 IST ના રોજ ઉપડ્યું, જેણે તેની ટેકઑફ સ્પીડ હાંસલ કરી. જોકે, થોડી સેકન્ડોમાં જ બંને એન્જિનનો પાવર ખોવાઈ ગયો:
- 13:08:42 IST: બંને એન્જિન ફ્યુઅલ કટઓફ પર ટ્રાન્ઝિશન થયા
- 13:08:47 IST: RAT ડિપ્લોય થયું, જે પાવર નુકસાનનો સંકેત આપે છે
- 13:08:52 IST: ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વિચને એન્જિન રિલાઇટ કરવાના પ્રયાસમાં “RUN” પર ખસેડવામાં આવ્યા
- 13:09:05 IST: “મે ડે” ડિસ્ટ્રેસ કોલ કરવામાં આવ્યો
- 13:09:11 IST: ફ્લાઇટ રેકોર્ડર બંધ થયું; એરક્રાફ્ટ થોડી વાર બાદ ક્રેશ થયું
જ્યારે એન્જિન એક એ આંશિક રિલાઇટના સંકેત દર્શાવ્યા, એન્જિન બે રિકવર થવામાં નિષ્ફળ રહ્યું. એરક્રાફ્ટે એરપોર્ટની સીમા પાર કરતા પહેલા ઊંચાઈ ગુમાવવાનું શરૂ કર્યું અને આખરે રહેણાંક અને સંસ્થાકીય ઇમારતોના સમૂહમાં ક્રેશ થયું, જેમાં મેડિકલ કોલેજ હોસ્ટેલનો પણ સમાવેશ થાય છે.
જમીન પર વિશાળ માળખાકીય નુકસાન
એરક્રાફ્ટ બીજે મેડિકલ કોલેજ કોમ્પ્લેક્સની બિલ્ડિંગ એ ની ઉત્તર-પૂર્વ દિવાલ સાથે અથડાયું, જે રનવેના અંતથી માત્ર 0.9 નોટિકલ માઇલ દૂર હતું. આ ક્રેશને કારણે પાંચ ઇમારતોને વ્યાપક નુકસાન થયું, ઇમારતોમાંથી આગ ફાટી નીકળી. અને તેનો કાટમાળ 1000 ફૂટ બાય 400 ફૂટના વિસ્તારમાં ફેલાયેલો હતો. જેમાં એન્જિન, લેન્ડિંગ ગિયર, પાંખો અને ફ્યુઝલેજ જેવા મહત્વના ઘટકો બિલ્ડિંગ એ થી એફ સુધી ફસાયેલા હતા.
- જમણું એન્જિન પાણીની ટાંકી સાથે અથડાયા બાદ અલગ થઈ ગયું અને તેની નીચે આવી ગયું
- ડાબું એન્જિન બિલ્ડિંગ ડી ને જમીન સ્તરે અથડાયું
- ટેલ સેક્શન અને જમણું લેન્ડિંગ ગિયર બિલ્ડિંગ એ માં ફસાયેલું હતું
- નોઝ લેન્ડિંગ ગિયર પ્રારંભિક અથડામણના બિંદુથી 307 ફૂટ દૂર મળી આવ્યું
- કોકપિટ સેક્શન લગભગ 650 ફૂટ દૂર આવીને રોકાયું
એરક્રાફ્ટ અને ક્રૂ વિશે
એરક્રાફ્ટ 2013માં ડિલિવર થયું હતું અને તેના 41,868 ફ્લાઇટ કલાકો નોંધાયા હતા. તેનું છેલ્લું જાળવણી ચેક 22 મે 2025ના રોજ થયું હતું, અને આગામી મોટું ચેક ડિસેમ્બરમાં થવાનું હતું. એરક્રાફ્ટમાં થોડા ઓપન MELs (મિનિમમ ઇક્વિપમેન્ટ લિસ્ટ આઇટમ્સ) હતા, જેમાંથી કોઈ પણ ફ્લાઇટ સેફ્ટી-ક્રિટિકલ સિસ્ટમ્સ સાથે સંકળાયેલા નહોતા.
પાઇલટ-ઇન-કમાન્ડ, વય 56, ATPL ધરાવતા હતા અને તેમની પાસે 15,600 કલાકથી વધુ ફ્લાઇંગ અનુભવ હતો, જેમાં B787 પર 8,596 કલાકનો સમાવેશ થાય છે. કો-પાઇલટ, 32 વર્ષની વયે, CPL ધરાવતા હતા અને તેમની પાસે કુલ 3,400 કલાકથી વધુ હતા, જેમાં 1,128 કલાક ટાઇપ પર હતા. બંને પાસે માન્ય મેડિકલ સર્ટિફિકેટ હતા અને ફ્લાઇટ પહેલા પૂરતો આરામ લીધો હતો.
અહેવાલમાં ફ્યુઅલ સિસ્ટમ એડવાઇઝરીનું પાલન થયું ન હોવાનું પણ નોંધવામાં આવ્યું છે. 2018માં, FAA એ ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વિચ લોકિંગ મિકેનિઝમના સંભવિત ડિસએન્ગેજમેન્ટ સંબંધિત એક સ્પેશિયલ એરવર્થિનેસ ઇન્ફર્મેશન બુલેટિન (SAIB) જારી કર્યું હતું. આ બુલેટિન એડવાઇઝરી હતું, ફરજિયાત નહીં, અને એર ઇન્ડિયાએ ભલામણ કરેલા નિરીક્ષણો કર્યા નહોતા. ક્રેશ થયેલા એરક્રાફ્ટમાં ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સ્વિચ તે એડવાઇઝરીમાં ઉલ્લેખિત પાર્ટ નંબરો સાથે મેળ ખાતા હતા.
જોકે, તપાસ હજુ સુધી આ એડવાઇઝરીને AI171 ક્રેશમાં એન્જિન શટડાઉન સાથે જોડી શકી નથી.
ફ્લાઇટ રેકોર્ડર્સ અને તપાસ સ્થિતિ
બે ફ્લાઇટ ડેટા રેકોર્ડર્સ પુનઃપ્રાપ્ત થયા:
- આફ્ટ EAFR ભારે નુકસાન પામ્યું હતું અને વાંચી શકાયું નહોતું
- ફોરવર્ડ EAFR, સ્વતંત્ર પાવર સપ્લાયથી સજ્જ, NTSB (USA) દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવેલા “ગોલ્ડન ચેસિસ”નો ઉપયોગ કરીને સફળતાપૂર્વક ડાઉનલોડ કરવામાં આવ્યું
EAFRમાં વિગતવાર ફ્લાઇટ ડેટા અને અંતિમ ફ્લાઇટ સહિત બે કલાકથી વધુનો કોકપિટ ઓડિયો સમાવેશ થતો હતો. એરક્રાફ્ટ અને બોસર્સમાંથી લેવાયેલા ફ્યુઅલ સેમ્પલ સેફ્ટી સ્ટાન્ડર્ડ્સની અંદર ટેસ્ટ કરવામાં આવ્યા. મુસાફરો અને ક્રૂના પોસ્ટ-મોર્ટમ પરીક્ષણો મેડિકલ પરિબળોને સમર્થન આપવા માટે ચાલુ છે. NTSB (USA), બોઇંગ, GE, FAA, UK AAIB અને પોર્ટુગલ અને કેનેડાના અધિકારીઓ (જેમના નાગરિકો ક્રેશમાં મૃત્યુ પામ્યા) એ ભારતીય તપાસમાં જોડાયા છે.
તાત્કાલિક સલામતી ભલામણો જારી નથી
અત્યાર સુધી, AAIB એ બોઇંગ 787-8 એરક્રાફ્ટ અથવા GE GEnx-1B એન્જિન સંબંધિત કોઈ સલામતી નિર્દેશો જારી કર્યા નથી. તપાસ ચાલુ છે, અને અંતિમ અહેવાલ વધુ ભલામણો અથવા નિયમનકારી પગલાં તરફ દોરી શકે છે.
પ્રાથમિક તારણો એરક્રાફ્ટની ફ્યુઅલ કંટ્રોલ સિસ્ટમ અને એન્જિન શટડાઉન લોજિક વિશે ચિંતાજનક પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. જ્યારે માનવ ભૂલને નકારી નથી કાઢવામાં આવી, હવામાં બંને એન્જિનનું અચાનક અને એકસાથે કટઓફ અસામાન્ય છે અને સિસ્ટમિક અથવા મિકેનિકલ નિષ્ફળતાનો સંકેત આપે છે.
આ કેટાસ્ટ્રોફિક ક્રેશમાં 260 જીવનું નુકસાન ભારતીય ઉડ્ડયન ઇતિહાસમાં સૌથી ઘાતકમાંનું એક છે. પીડિતોના પરિવારો અને વિશાળ ઉડ્ડયન સમુદાય હવે અંતિમ અહેવાલની રાહ જુએ છે, જે નક્કી કરશે કે આ દુર્ઘટના માટે કોણ અથવા શું જવાબદાર છે—અને ભવિષ્યમાં આવી દુર્ઘટનાને કેવી રીતે રોકી શકાય.
