ભારત પ્રવાસે અફઘાનિસ્તાનના વિદેશ મંત્રી – પાકિસ્તાન–સાઉદી જોડાણ સામે ભારતની ચાલ

હિરેન ગાંધી – આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર નિષ્ણાત અને ભૂ-રાજનીતિક વિશ્લેષક

પ્રવાસનો પરિપ્રેક્ષ્ય

અફઘાનિસ્તાનના વિદેશ મંત્રી આમિર ખાન મુત્તાકી ભારત આવવાના છે. ૨૦૨૧માં તાલિબાન સત્તામાં આવ્યા પછી ભારતે ફક્ત માનવીય મદદ પૂરતી સીમિતતા જાળવી હતી. મુત્તાકીનો પ્રવાસ દર્શાવે છે કે કાબુલ હવે નવી દિલ્હી સાથે સત્તાવાર સંબંધ સ્થાપવા માંગે છે.

પાકિસ્તાન–સાઉદી જોડાણ સામે પ્રતિકાર

• તાજેતરમાં પાકિસ્તાન–સાઉદી અરેબિયા નાતો વધુ મજબૂત બન્યો છે.

• પરંતુ તાલિબાન–પાકિસ્તાન સંબંધો તણાવગ્રસ્ત છે (સરહદી અથડામણો, TTP મુદ્દો).

• ભારત સાથે સીધો સંપર્ક કરી તાલિબાન પોતાની રાજનૈતિક વિકલ્પો વિસ્તારી શકે છે અને પાકિસ્તાન–સાઉદી આધાર પરની નિર્ભરતા ઓછી કરી શકે છે.

• ભારત માટે આ “અફઘાનિસ્તાન–પાકિસ્તાન એક્સિસ”ને નબળું પાડવાની તક છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય દ્રશ્ય

• અમેરિકા અને પશ્ચિમ તાલિબાનને માન્યતા આપતા નથી.

• રશિયા, ચીન, ઈરાન પહેલાથી જ તાલિબાન સાથે જોડાયેલા છે.

• ભારતની ચર્ચા Realpolitik દર્શાવે છે – મધ્ય એશિયાના વ્યૂહાત્મક સમીકરણમાં પોતાનું સ્થાન સુરક્ષિત રાખવું.

ભારતના વ્યૂહાત્મક હિતો

• કનેક્ટિવિટી: અફઘાનિસ્તાન ભારત માટે મધ્ય એશિયાનો પ્રવેશદ્વાર છે. ચાબહાર બંદર અને INSTC પ્રોજેક્ટ માટે આ મહત્વપૂર્ણ છે.

• સુરક્ષા: અફઘાન જમીન ભારત વિરોધી આતંકવાદ માટે વપરાય નહીં તે સુનિશ્ચિત કરવું.

• પ્રાદેશિક સંતુલન: પાકિસ્તાન–સાઉદી એક્સિસ સામે ભારત–ઇરાન–મધ્ય એશિયા સંપર્કને મજબૂત બનાવવું.

મુત્તાકીનો પ્રવાસ ખરેખર પાકિસ્તાન–સાઉદી જોડાણનો પ્રતિકાર છે, પણ તેનો મૂળ હેતુ વધુ મોટો છે – ભારતના દીર્ઘકાલીન હિતોને સુરક્ષિત કરવો: વેપાર માર્ગો, કનેક્ટિવિટી અને વ્યૂહાત્મક જગ્યા.