બિઝનેસ રિપોર્ટર અનુજ મિશ્રાના પ્રશ્નોના જવાબમાં હિરેન ગાંધીએ વર્તમાન વૈશ્વિક આર્થિક સ્થિતિનો સ્પષ્ટ અને તથ્ય આધારિત વિશ્લેષણ રજૂ કર્યો છે. કેન્દ્રીય બેંકો દ્વારા રકમનો પુરવઠો વધારવાથી પ્રવાહીતા ખુબ જ વધી છે, જેના કારણે વૈશ્વિક બજારોમાં તેજી સાથે જ અસથિરતા પણ જોવા મળી રહી છે. નીચે આપેલા સવાલોના તેમના વિસ્તૃત જવાબો વાંચો.
વિશ્વ અર્થતંત્રમાં પ્રવાહીતા વધારો અને તેની અસર
વિશ્વ અર્થતંત્રમાં પ્રવાહીતા (લિક્વિડિટી) વધી રહી છે કારણ કે કેન્દ્રીય બેંકો જેમ કે યુએસ ફેડ, ઇયુસીબી અને જાપાનની બોવજ રેટ કટ કરીને પૈસા વધારી રહી છે. ૨૦૨૫ના પ્રથમ ત્રિમાસમાં ક્રોસ-બોર્ડર બેંક ક્રેડિટ ૧.૫ ટ્રિલિયન ડોલર વધ્યો, ખાસ કરીને નોન-બેંક ફાઇનાન્શિયલ ઇન્સ્ટિટ્યુશન્સને. આ વધારો ડોલર, યુરો અને યેનમાં ૫%થી ૧૦%ના રેટે થયો છે. કુલ મિલીને, વિશ્વમાં પ્રવાહીતા ૩૮% GDP સુધી પહોંચી છે, જે બોન્ડ્સ અને લોન્સ દ્વારા વધી રહી છે.
વધુ કરન્સી પ્રિન્ટિંગ કેટલી થઈ રહી છે?
કેન્દ્રીય બેંકો ક્વોન્ટિટેટિવ ઇઝિંગ (QE) દ્વારા પૈસા ‘પ્રિન્ટ’ કરી રહી છે, પણ ૨૦૨૫માં મોટેભાગે ક્વોન્ટિટેટિવ ટાઇટનિંગ (QT) ચાલુ છે. યુએસ ફેડનું બેલેન્સ શીટ ૬.૬ ટ્રિલિયન ડોલર થયું છે, જે QE પછી ઘટ્યું છે. વિશ્વમાં QE દ્વારા નવા પૈસા ૯ ટ્રિલિયન ડોલર સુધી પહોંચ્યા, પણ ૨૦૨૫-૨૬માં આ વધુ ૫૦૦ બિલિયન ડોલરની રેન્જમાં રહેશે. આ ‘પ્રિન્ટિંગ’ નહીં પણ રિઝર્વ્સ વધારવાનું છે, જે અર્થતંત્રને સ્ટિમ્યુલેટ કરે છે.
તેની અસર શું છે?
આ વધુ પ્રવાહીતા અર્થતંત્રને બુસ્ટ આપે છે: ઇન્વેસ્ટમેન્ટ વધે, શેરબજાર ઉપર જાય, અને વૃદ્ધિ ૩% સુધી પહોંચે. પણ, તે ઇન્ફ્લેશન વધારે (યુએસમાં ૨.૫%થી ૩% સુધી), એસેટ બબલ બને (જેમ કે AI સ્ટોક્સ), અને વોલેટાઇલિટી વધારે. લાંબા ગાળે, આ ડેબ્ટ વોલ (૨૦૨૫-૨૮માં રિફાઇનાન્સિંગ)ને કારણે ક્રંચ થઈ શકે, જે વૃદ્ધિને ૧% ઘટાડે.
જાપાને બોન્ડના વ્યાજદરમાં ફેરફાર કર્યો?
હા, જાપાને ૨૦૨૫માં બોન્ડ ઇન્ટરેસ્ટ રેટ વધાર્યા. ૧૦-વર્ષના JGB યીલ્ડ ૧.૮૨% સુધી પહોંચ્યા, અને ૩૦-વર્ષના ૩.૩૨% થયા – ૨૦૦૮ પછી સર્વોચ્ચ. આ કારણે યેન નબળો પડ્યો, ઇન્ફ્લેશન ૩% થયું, અને બોવજે પોલિસી રેટ ૦.૫% કરી. આ ફાઇનાન્શિયલ હેલ્થ અને સ્ટિમ્યુલસ પેકેજને કારણે થયું, જે બોન્ડ માર્કેટને અસ્થિર કરે છે.
ચીન USD ડેબ્ટ માટે કેવી રીતે સ્ટિમ્યુલેટ કરે છે?
ચીન USD ડેબ્ટને હેન્ડલ કરવા ૧૨ ટ્રિલિયન યુઆન (૧.૬૭ ટ્રિલિયન ડોલર)ના નવા ડેબ્ટ ઇશ્યુ કરી રહ્યું છે – ટ્રેઝરી બોન્ડ્સ, લોકલ સ્પેશિયલ બોન્ડ્સ અને ઓફ-બજેટ ડેબ્ટ. ૨૦૨૫માં બજેટ ડેફિસિટ ૪% GDP કર્યો, ૧.૩ ટ્રિલિયન યુઆન અલ્ટ્રા-લોંગ ટ્રેઝરી બોન્ડ્સ અને ૪.૪ ટ્રિલિયન લોકલ સ્પેશિયલ ડેબ્ટ. આ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, કન્ઝ્યુમર સબ્સિડી અને લોકલ ગવર્નમેન્ટ ડેબ્ટ રિલીફ માટે છે, જે USD ડેબ્ટને રિફાઇનાન્સ કરે અને વૃદ્ધિને ૫% રાખે.
વિશ્વ અર્થતંત્ર પર તેની અસર?
ચીનનું સ્ટિમ્યુલસ વૃદ્ધિને ૪.૮% સુધી લઈ જાય, પણ મોટેભાગે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર – કન્ઝ્યુમ્પ્શન નહીં. આ વૈશ્વિક ડિમાન્ડ વધારતું નથી, પણ ઓવરકેપેસિટી અને ડિફ્લેશન વધારે. યુએસ-ચીના ટ્રેડ વોરથી ટેરિફ્સ વધે, વૃદ્ધિ ૦.૭% ઘટે, અને ઇન્ફ્લેશન ૨.૬% થાય. એશિયામાં એક્સપોર્ટ વધે, પણ ઓવરઓલ વૃદ્ધિ ૩% રહે – નો સર્જ ઇન ગ્લોબલ ડિમાન્ડ.
શેરબજાર સ્ટોક માર્કેટ કરતાં વધુ પ્રવાહી અને વોલેટાઇલ છે?
સ્ટોક માર્કેટ અને શેર માર્કેટ એક જ છે – બંને શેરોનું વેચાણ-ખરીદી. પણ જો તમે મોટા સ્ટોક માર્કેટ (જેમ કે NYSE) અને લોકલ શેર માર્કેટ (જેમ કે BSE)ની વાત કરો છો, તો હા, વિશ્વના મોટા સ્ટોક માર્કેટ વધુ લિક્વિડ છે કારણ કે વોલ્યુમ અને ટ્રેડર્સ વધુ, અને વોલેટાઇલ પણ કારણ કે ગ્લોબલ ઇવેન્ટ્સ (જેમ કે AI હાઇપ)થી પ્રાઇસ સ્વિંગ વધે. S&P 500ની વોલેટાઇલિટી ૧.૧૩% છે, જે ૧૯૮૦ પછી વધી.
AI બબલ બ્લાસ્ટ થશે?
હા, ઘણા એક્સપર્ટ્સ કહે છે કે AI બબલ ૨૦૨૫-૨૬માં બળદણા થશે. OpenAI જેવી કંપનીઓ ૫૦૦ બિલિયન ડોલર ખર્ચી રહી છે, પણ રેવન્યુ ૧૩ બિલિયનમાં છે – લોસ ૧૧ બિલિયન. Nvidia જેવા સ્ટોક્સ GPU શોર્ટેજથી ઉપર ગયા, પણ ૨૦૨૫માં સપ્લાય વધશે. IMF કહે છે આ ડોટ-કોમ જેવું છે – કેપિટલ એક્સપેન્ડિચર ૫૦૦ બિલિયન સુધી, પણ ROI ઓછું. કેપિટલ ઇકોનોમિક્સ કહે છે S&P 6500 સુધી જશે પછી ક્રેશ.
૨૦૨૬માં રિસેશન અને ઇન્ફ્લેશન આવશે?
હા, ૨૦૨૬માં રિસેશનની ૩૯-૫૦% શક્યતા છે, ખાસ કે યુએસમાં – કારણ ટેરિફ્સ, ઇન્ફ્લેશન ૩.૩% સુધી. Deloitte કહે છે Q4 2026માં રિસેશન, GDP 1.7% થાય. ઇન્ફ્લેશન 2.6% રહેશે, પણ ટેરિફ્સથી વધે. વિશ્વમાં વૃદ્ધિ 3.2% રહેશે, પણ યુએસ-ચીના વોરથી સ્ટેગ્ફ્લેશન.
વૈશ્વિક રિસેશનમાં ભારત કેમ સુરક્ષિત છે?
ભારત વૈશ્વિક રિસેશનમાં ઓછું અસરગ્રસ્ત થાય કારણ કે એક્સપોર્ટ GDPના માત્ર 21% છે (વિશ્વનું 29%), તેથી ડોમેસ્ટિક ડિમાન્ડ મજબૂત છે. ડાઇવર્સિફાઇડ એક્સપોર્ટ્સ (એશિયા સાથે વધુ), યંગ પોપ્યુલેશન (67% 15-64 વર્ષ), અને ઓઇલ ઇમ્પોર્ટર હોવાથી ક્રૂડ પ્રાઇસ ઘટથી ફાયદો. GDP 6.5% વધશે, જ્યારે વિશ્વ 3%. ફોરેક્સ રિઝર્વ્સ અને ઓછું એક્સટર્નલ ડેબ્ટ (3.9% GDP) સુરક્ષા આપે.
ભારત પર કેવી અસર પડે છે? કેમ ઓછી અસર?
એક્સપોર્ટ 15% ઘટે, FDI ઓછું, રુપિયો વોલેટાઇલ (87.82 પર). પણ ઓછી કારણ ડોમેસ્ટિક ડિમાન્ડ 60%+ GDP, ઇન્ફ્લેશન 3% નીચું, અને લેબર માર્કેટ સ્ટ્રોંગ (બેરોજગારી 4.6%). 2008માં પણ 6.7% વૃદ્ધિ રહી. ગ્લોબલ શોક્સથી ડિકપલિંગ થયું છે.
સરકાર કેવી તૈયારીઓ કરી રહી છે?
સરકારે MSMEને સપોર્ટ (ઇન્ફ્રા, સ્કિલ ડેવલપમેન્ટ), ટેક્સ કટ્સ (મિડલ ક્લાસ), અને બજેટ ડેફિસિટ 4% કરીને સ્ટિમ્યુલસ. RBI રેટ કટ (5.5%), ઇન્ફ્લેશન કંટ્રોલ, અને FDI માટે ઇઝ ઓફ ડુઇંગ બિઝનેસ. લેબર રિફોર્મ્સ, ડિજિટલ ગવર્નન્સ, અને ક્લાઇમેટ પોલિસીથી રેઝિલિયન્સ વધારી. 2047 સુધી 8% વૃદ્ધિ માટે સ્ટ્રક્ચરલ રિફોર્મ્સ.
આ તમામ વાતો વિશ્વ અર્થતંત્રની અનિશ્ચિતતા દર્શાવે છે, પણ ભારત મજબૂત છે.
| માર્કેટ | હાલની સ્થિતિ અને ટ્રેન્ડ્સ | આગાહી અને જોખમો |
|---|
| સોનું | નવેમ્બર 2025માં $4,000થી ઉપર રેકોર્ડ પછી સમાયોજનો | 2026માં $4,200-$5,600 સુધી વૃદ્ધિની શક્યતા, ઇન્ફ્લેશન અને રેટ કટ્સથી સપોર્ટ |
| ચાંદી | $46-$51 રેન્જમાં સ્થિરતા, ઉદ્યોગમાં વધતી માંગ (સૌર, ઈલેક્ટ્રિક વાહન) | 2025-2030 સુધી તેજી, પરંતુ જોખમી સપાટી |
| શેરબજાર (S&P 500) | વોલેટિલિટી 1.13%, AI હાઇપ અને રિસેશન જોખમથી સમાયોજનો | 2026માં 3.2% વૃદ્ધિની શક્યતા |
| ક્રિપ્ટોકરન્સી | તટસ્થ-આશાવાદી, બિટકોઇન $85,000-$1,00,000 સુધી પહોંચવાની સંભાવના | ETF અને અપનાવાના કારણે તેજી, DOGE અને XRP જેવા ટોકન્સમાં વધારે વોલેટિલિટી |
Secretary — InGlobal Business Foundation (IBF)
Director — ReNis Agro International LLP, Ahmedabad, India
Subscribe Deshwale on YouTube
