By: Hiren Gandhi
ભારત આજે ઇતિહાસના એક મહત્વપૂર્ણ વળાંક પર ઊભું છે. વર્ષ 2047 સુધીમાં વિકસિત રાષ્ટ્ર વિકસિત ભારત બનવાનું સ્વપ્ન હવે માત્ર આકાંક્ષા નથી, પરંતુ એક સ્પષ્ટ, સુચિંતિત અને ક્રિયાશીલ રાષ્ટ્રીય વ્યૂહરચના છે. આ પરિવર્તન કોઈ એક સુધારા પર આધારિત નથી તે આર્થિક વૃદ્ધિ, વિશ્વસ્તરીય ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ટેકનોલોજી નેતૃત્વ, રક્ષણ આત્મનિર્ભરતા, નિકાસ વૃદ્ધિ અને ઊર્જા સુરક્ષાના સંકલિત પ્રયાસો પર ટકેલું છે. આ સમગ્ર ઝુંબેશ ભારતને આવનારા દાયકાઓમાં વિશ્વના સૌથી પ્રભાવશાળી આર્થિક અને ભૂ-રાજકીય શક્તિઓની હરોળમાં સ્થાન અપાવી રહી છે.
આર્થિક વૃદ્ધિ: $7 ટ્રિલિયન અર્થતંત્ર તરફ આગળ વધતું ભારત
છેલ્લા દાયકામાં ભારતની આર્થિક વૃદ્ધિ અદ્ભુત રહી છે. આજે ભારત આશરે $3.7 ટ્રિલિયન GDPસાથે વિશ્વનું પાંચમું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર છે. દર વર્ષે 6.5% થી 7.5%ની સતત વૃદ્ધિ સાથે, ભારત 2027–28 સુધી વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર બનવાના માર્ગ પર મક્કમ રીતે આગળ ધપી રહ્યું છે.
આ વૃદ્ધિનો મુખ્ય આધાર મજબૂત સ્થાનિક માંગ, ઝડપથી વધતો મધ્યમ વર્ગ અને Make in India તથા Production Linked Incentive (PLI) જેવી દૂરંદેશી સરકારી યોજનાઓ છે, જે ઉત્પાદન ક્ષમતા સતત વધારી રહી છે. સાથોસાથ ભારતની ડિજિટલ અર્થવ્યવસ્થા પણ ઝડપભેર વિસ્તરી રહી છે આગામી વર્ષોમાં તે GDPનો લગભગ 25% હિસ્સો ધારણ કરશે એવો અંદાજ છે. GST સ્થિરીકરણ અને ટેક્સ ડિજિટાઇઝેશન જેવા માળખાકીય સુધારાઓએ સમગ્ર આર્થિક તંત્રમાં પારદર્શિતા અને કાર્યક્ષમતા વધારી છે.
ભારતનું સ્પષ્ટ લક્ષ્ય: 2030 સુધીમાં $7 ટ્રિલિયન GDP અને 2047 સુધીમાં સંપૂર્ણ વિકસિત રાષ્ટ્ર.
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ: લાંબા ગાળાની વૃદ્ધિનો મજબૂત આધારસ્તંભ
ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ ભારતના રૂપાંતરણનો સૌથી શક્તિશાળી સ્તંભ બની ગયો છે. સરકારે National Infrastructure Pipeline હેઠળ $1.5 ટ્રિલિયનથી વધુના રોકાણની મહત્વાકાંક્ષી યોજના ઘડી છે, જેમાં રસ્તા, રેલવે, બંદરો, એરપોર્ટ અને લોજિસ્ટિક્સ સિસ્ટમ સામેલ છે.
મુખ્ય એક્સપ્રેસવે, Dedicated Freight Corridors અને Sagarmala Project હેઠળ બંદરોનું આધુનિકીકરણ લોજિસ્ટિક્સ ક્ષમતા ઘણી ઊંચી કક્ષાએ લઈ જઈ રહ્યું છે. 150 થી વધુ એરપોર્ટ વિકાસ કે વિસ્તરણ હેઠળ છે. હાઈ-સ્પીડ રેલ અને સંકલિત લોજિસ્ટિક્સ કોરિડોર સમગ્ર દેશની કનેક્ટિવિટી ક્રાંતિકારી રીતે બદલી રહ્યા છે.
આ સમગ્ર રોકાણથી લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ GDPના 14%ના સ્તરેથી ઘટીને 9%ની નીચે આવવાની સ્પષ્ટ સંભાવના છે — જે ભારતની નિકાસ સ્પર્ધાત્મકતા વધારશે અને ઔદ્યોગિક રોકાણ ખેંચી લાવશે.
ટેકનોલોજી અને AI નેતૃત્વ: ભવિષ્યની નવી વૃદ્ધિ શક્તિ
ટેકનોલોજી, ખાસ કરીને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), ભારતની ભાવિ વૃદ્ધિનું સૌથી ગતિશીલ એન્જિન બની રહ્યું છે. Global AI Impact Summit 2026 એ ઉત્પાદન, રક્ષણ, સાઇબર સુરક્ષા, આરોગ્ય, કૃષિ અને લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રોમાં AI ના ઉપયોગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું અને ભારતના વૈશ્વિક AI નેતા બનવાના સંકલ્પને વૈશ્વિક મંચ પર ઉજાગર કર્યો.
ભારત પાસે 2035 સુધીમાં $1 ટ્રિલિયન AI-આધારિત અર્થતંત્ર સર્જવાની ક્ષમતા છે. સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન, સ્થાનિક કમ્પ્યુટિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ડિજિટલ નવીનતા માટે સરકારના ઠોસ સમર્થનથી આ પ્રવાહ વધુ ઝડપ પકડી રહ્યો છે.
ભારતની સૌથી ઊંડી શક્તિ તેનું વિશાળ ટેકનિકલ ટેલેન્ટ, પ્રગતિશીલ IT ઇકોસિસ્ટમ અને ઓછા ખર્ચે ઊંચી ગુણવત્તાની નવીનતા કરવાની ક્ષમતા છે જે ભારતને આવનારા દાયકામાં વિશ્વના ટોચના AI દેશોમાં સ્થાન આપવા માટે પૂરતી છે.
રક્ષણ ક્ષેત્ર: આયાત આધારિતતામાંથી નિકાસ શક્તિ તરફ
ભારત ઝડપભેર વિશ્વના સૌથી મોટા રક્ષણ આયાતકારમાંથી એક મહત્વના રક્ષણ નિકાસકારમાં રૂપાંતરિત થઈ રહ્યું છે. BrahMos, Agni અને Akash જેવી સ્વદેશી મિસાઈલ પ્રણાલીઓ ભારતની ટેકનોલોજીકલ શ્રેષ્ઠતાનો જીવંત પુરાવો છે. ઉપરાંત ભારત ડ્રોન યુદ્ધ, એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ અને હાઈપરસોનિક મિસાઈલ વિકાસમાં ઝડપભેર રોકાણ વધારી રહ્યું છે.
ભારતની રક્ષણ નિકાસ 2015ના ₹1,500 કરોડથી વધીને 2025માં ₹21,000 કરોડ પાર કરી ગઈ છે આ આંકડો ભારતની ક્ષમતાની ઉત્ક્રાંતિ સ્પષ્ટ દર્શાવે છે. ફિલિપાઇન્સ, વિયેતનામ, આર્મેનિયા, UAE અને આફ્રિકાના વિવિધ દેશો ભારતના રક્ષણ ઉત્પાદનો આયાત કરી રહ્યા છે.
ભારતનું નિર્ધારિત લક્ષ્ય: 2030 સુધીમાં $5 બિલિયન વાર્ષિક રક્ષણ નિકાસ.
નિકાસ-આયાત વૃદ્ધિ અને Free Trade Agreement વ્યૂહરચના
ભારત વ્યૂહાત્મક Free Trade Agreements (FTA) દ્વારા વૈશ્વિક વેપારમાં પોતાનું સ્થાન ઝડપથી મજબૂત કરી રહ્યું છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં UAE, ઓસ્ટ્રેલિયા, Mauritius અને EFTA દેશો સાથે મહત્વના કરારો સફળ રીતે સંપન્ન થયા છે. ASEAN ભાગીદારી પણ વધુ ગાઢ બની છે.
યુરોપિયન યુનિયન સાથેની FTA વાટાઘાટો અંતિમ તબક્કે છે સફળ થઈ, તો દ્વિપક્ષીય વેપાર $135 બિલિયનથી $250 બિલિયન ઉપર જઈ શકે છે. આ કરારો ટેરિફ અવરોધો ઓછા કરે છે, બજાર પ્રવેશ સરળ બનાવે છે અને ભારતીય નિકાસકારોની સ્પર્ધાત્મક ક્ષમતા ઊંચી લઈ જાય છે. ભારત હવે વૈશ્વિક સ્તરે વિશ્વસ્ત મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સપ્લાય ચેઇન હબ તરીકે ઓળખ બનાવી રહ્યું છે.
ભારત-અમેરિકા વેપાર સંબંધ: એક ઐતિહાસિક તક
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેનો કુલ વેપાર $190 બિલિયન ઉપર પહોંચ્યો છે, જ્યાં અમેરિકા ભારતનું સૌથી મોટું નિકાસ બજાર છે. ભવિષ્યમાં ભારત-અમેરિકા Free Trade Agreement ઘણા ક્ષેત્રો ઇજનેરી, ફાર્માસ્યુટિકલ, કૃષિ, ટેકનોલોજી માટે ભારતીય નિકાસ ઘણી ઊંચી કક્ષાએ લઈ જઈ શકે છે. રક્ષણ અને અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીમાં ભારત-અમેરિકા સહકાર વૈશ્વિક ભૂ-રાજકીય ચિત્ર ફરી ઘડી શકે છે.
ઊર્જા સુરક્ષા: ટકાઉ વૃદ્ધિ માટેનો સ્થાયી આધાર
ઊર્જા સુરક્ષા ભારતની ભાવિ વ્યૂહરચનાનો અભિન્ન ભાગ છે. ભારત 2030 સુધીમાં 500 GW નવીનીકરણ ઊર્જા ક્ષમતા હાંસલ કરવાનો દૃઢ લક્ષ્ય ધરાવે છે. સૌર ઊર્જા, ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને પરમાણુ ઊર્જા ભારતના ભવિષ્યના ઊર્જા સ્ત્રોત તરીકે ઉભરી રહ્યા છે.
સાથોસાથ ભારત તેલ આયાત સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્ય લાવી રહ્યું છે અને સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ ભંડાર વધારી રહ્યું છે જેથી ભવિષ્યના વૈશ્વિક ઊર્જા ઉથલ-પાથલ સામે ભારત સ્થિર રહી શકે. આ પગલાં ઊર્જા આયાત પرانी નિર્ભરતા ઘટાડશે, કાર્બન ઉત્સર્જન ઓછું કરશે અને ટકાઉ આર્થિક વૃદ્ધિ માટે મજબૂત ભૂમિ તૈયાર કરશે.
વ્યૂહાત્મક નિષ્કર્ષ: ભારતનું સંકલિત વિકાસ મોડલ
ભારતનો વિકસિત ભારત તરફનો માર્ગ સંતુલિત, સર્વગ્રાહી અને સંકલિત છે. આર્થિક સુધારા, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નિર્માણ, ટેકનોલોજી નવીનતા, રક્ષણ આત્મનિર્ભરતા, નિકાસ વૃદ્ધિ અને ઊર્જા સુરક્ષા આ તમામ ઘટકો એક સાથે, એક દિશામાં, રાષ્ટ્ર-નિર્માણ તરફ ઝડપભેર આગળ ધપી રહ્યા છે.
ભારત હવે માત્ર એક મોટું અર્થતંત્ર નથી ભારત ઝડપથી એક વૈશ્વિક આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક નેતા બની રહ્યું છે.
આગામી દાયકાનો વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિકોણ
આગામી દસ વર્ષમાં ભારત નીચેના ક્ષેત્રોમાં વૈશ્વિક નેતા તરીકે ઊભરવાની પ્રબળ સ્થિતિમાં છે:
- વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું અર્થતંત્ર
- મુખ્ય વૈશ્વિક રક્ષણ નિકાસકાર
- AI અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે અગ્રણી વૈશ્વિક કેન્દ્ર
- ટોચના ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન હબમાં સ્થાન
- વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનનો અટૂટ આધારસ્તંભ
ભારતનું રૂપાંતર હવે સ્વપ્ન નથી તે સાક્ષાત સત્ય બની ચૂક્યું છે. વિકસિત ભારતની ઇમારતના પાયા આજે ઘડાઈ રહ્યા છે. 2047 માં, જ્યારે ભારત તેની સ્વતંત્રતાના 100 વર્ષ ઉજવશે, ત્યારે આ ભારત વિશ્વ-ઇતિહાસ ઘડનાર, ઇકોનોમિક ઓર્ડર ઓળખાવનાર, અને 1.4 અરબ નાગરિકોની સ્વાભિમાન-ભેર ઉચ્ચ ગુણવત્તાની જિંદગી જીવવાની ઝંખના પૂર્ણ કરનાર, એક ઉત્કૃષ્ટ રાષ્ટ્ર હશે.
Secretary — InGlobal Business Foundation (IBF)
Director — ReNis Agro International LLP, Ahmedabad, India
Subscribe Deshwale on YouTube
