By: Hiren Gandhi
વૈશ્વિક વેપાર અને ઉત્પાદન વ્યવસ્થામાં ઝડપથી બદલાતા સમીકરણો વચ્ચે ભારત માટે સૌથી મોટો પડકાર માત્ર ચીનનો વિકલ્પ બનવાનો નથી, પરંતુ પોતાના લાંબા ગાળાના રાષ્ટ્રીય હિતોને ધ્યાનમાં રાખીને સંતુલિત વેપાર નીતિ ઘડવાનો છે. આ મત પ્રખ્યાત અર્થશાસ્ત્રી અને ઉદ્યોગ વિશ્લેષક **ડૉ. હિરેન ગાંધી (Hon.)**એ વ્યક્ત કર્યો છે.
તેમણે જણાવ્યું કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી **”China +1 Strategy”**ની ચર્ચા વધી છે અને એવી ધારણા બની છે કે ચીનમાંથી બહાર નીકળતી વૈશ્વિક કંપનીઓ માટે ભારત સૌથી મોટું ઉત્પાદન કેન્દ્ર બની શકે છે. જોકે, આ દૃષ્ટિકોણને સંપૂર્ણ સત્ય માનવો યોગ્ય નથી.
ડૉ. ગાંધીએ અમેરિકન અર્થશાસ્ત્રી જેફ્રી સૅક્સના નિવેદનનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું કે ભારતે એવી અપેક્ષા રાખવી જોઈએ નહીં કે અમેરિકા ચીનના સ્થાને ભારતને ઉભું કરવા માટે આતુર છે. દરેક દેશ પોતાની આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને નિર્ણયો લે છે અને ભારતે પણ પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતને જ સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ.
તેમણે જણાવ્યું કે અમેરિકા હાલમાં “America First” નીતિ હેઠળ સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે. સ્થાનિક ઉદ્યોગોને સબસિડી, કરમાં રાહતો અને આયાત પર વધારાના ટેરિફ જેવા પગલાં દ્વારા અમેરિકાનો મુખ્ય ભાર પોતાના દેશમાં રોજગારી અને ઉત્પાદન વધારવાનો છે. આવી સ્થિતિમાં અમેરિકા મોટા પાયે ઉત્પાદન ભારત તરફ ખસેડશે તેવી ધારણા વાસ્તવિક નથી.
ડૉ. ગાંધીના જણાવ્યા અનુસાર ચીન હજુ પણ વિશ્વના ઉત્પાદન ક્ષેત્રમાં સૌથી મજબૂત દેશ છે. વિશ્વના કુલ મેન્યુફેક્ચરિંગ આઉટપુટમાં તેનો 30 ટકાથી વધુ હિસ્સો છે. મજબૂત સપ્લાય ચેઇન, હજારો ઔદ્યોગિક ક્લસ્ટર્સ, વિકસિત બંદરો, ઝડપી લોજિસ્ટિક્સ અને સ્પર્ધાત્મક ઉત્પાદન ખર્ચને કારણે આજે પણ અનેક બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ ચીનમાં કાર્યરત છે.
તેમણે કહ્યું કે ભારત પાસે વિશ્વની સૌથી યુવા વસ્તી, ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થા અને લગભગ 4 ટ્રિલિયન ડોલર નજીક પહોંચતી જીડીપી જેવા મહત્વપૂર્ણ ફાયદા છે. તેમ છતાં, ઊંચો લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ, જમીન સંપાદનની સમસ્યાઓ, કુશળ માનવબળની અછત, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં અસમાનતા અને ધીમી ન્યાયિક પ્રક્રિયા જેવા પડકારોનો સામનો કરવો પડશે.
ડૉ. ગાંધીના મતે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં કાયમી મિત્ર કે દુશ્મન હોતા નથી. દરેક દેશ પોતાના હિતને પ્રાથમિકતા આપે છે. તેથી ભારતે અમેરિકા સાથે મજબૂત સંબંધો જાળવતાં ચીન, યુરોપિયન યુનિયન, રશિયા, ASEAN દેશો, મધ્યપૂર્વ, આફ્રિકા અને લેટિન અમેરિકા સાથે પણ વેપારિક અને વ્યૂહાત્મક સંબંધો વધુ મજબૂત બનાવવા જોઈએ.
તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે આજના સમયમાં વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન માત્ર ઉત્પાદન ખર્ચ પર આધારિત નથી. હવે જિયોપોલિટિકલ સ્થિરતા, બંદરોની સુવિધા, ઊર્જા સુરક્ષા, કુશળ માનવબળ, ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ્સ અને ઝડપી ડિલિવરી જેવા પરિબળો પણ એટલા જ મહત્વના બની ગયા છે.
ભારતને આગામી દાયકામાં વૈશ્વિક મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ બનવું હોય તો બંદરોનું આધુનિકીકરણ, લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચમાં ઘટાડો, MSMEને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન સાથે જોડવા, વધુ ફ્રી ટ્રેડ એગ્રીમેન્ટ્સ, સંશોધન અને નવી ટેક્નોલોજીમાં રોકાણ તથા Ease of Doing Businessમાં સુધારો જેવી બાબતો પર વધુ ધ્યાન આપવું પડશે.
ડૉ. ગાંધીએ અંતમાં જણાવ્યું કે ભારત માટે આ સમય ભાવનાત્મક નિર્ણયો લેવાનો નહીં, પરંતુ સંતુલિત, વ્યૂહાત્મક અને દૂરંદેશી નીતિઓ અપનાવવાનો છે. વિશ્વ સાથે વેપાર કરવો જરૂરી છે, પરંતુ દરેક નિર્ણય ભારતના રાષ્ટ્રીય હિતને કેન્દ્રમાં રાખીને લેવો જોઈએ.
Secretary — InGlobal Business Foundation (IBF)
Director — ReNis Agro International LLP, Ahmedabad, India
Subscribe Deshwale on YouTube
