જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દરેક અમેરિકનને $2000નો “ટેરિફ ડિવિડન્ડ” આપવાનો પ્લાન જાહેર કર્યો, ત્યારે વૈશ્વિક બજારો તરત જ સાવચેત બની ગયા. આ કોઈ કલ્યાણ યોજનાનો ભાગ નથી કે પરંપરાગત પ્રોત્સાહન પેકેજ પણ નહીં — આ છે ટ્રમ્પ ઈકોનોમિક્સનો સાચો ચહેરો: સાહસિક, લોકલક્ષી અને વ્યૂહાત્મક રીતે હચમચાવી દે તેવો.
આ યોજના અંતર્ગત આશરે 150 મિલિયન અમેરિકન નાગરિકોને સીધા ટેરિફ વસૂલીમાંથી $2000ની ચુકવણી કરવાનો ઉદ્દેશ છે. કોંગ્રેસની મંજૂરી બાકી હોવા છતાં, આ પગલું અંદાજે $440 અબજ ડોલરનું રોકાણ અમેરિકન અર્થતંત્રમાં કરશે, ખાસ કરીને મધ્યમ અને નીચા આવકવર્ગના લોકો માટે.
વોશિંગ્ટનમાં તેને “ટેરિફ રિબેટ” કહેવામાં આવી રહ્યું છે, જ્યારે અર્થશાસ્ત્રીઓ તેને રાજકીય એન્જિનિયરિંગની નવી કલા માને છે. વોલ સ્ટ્રીટ માટે આ એક એવા આર્થિક ભૂકંપ સમાન છે, જે ફક્ત અમેરિકા નહીં પણ આખા વૈશ્વિક વેપાર સિસ્ટમને હલાવી શકે છે.
મૂળ સમસ્યા છે — મોંઘવારી. ટેરિફ વધારાથી આયાતી વસ્તુઓના ભાવ પહેલેથી જ વધી ચૂક્યા છે, અને જો $440 અબજ ડોલર સીધા ગ્રાહકોના હાથમાં જશે તો કિંમતમાં વધુ ઉછાળો આવવાની શક્યતા છે. આર્થિક અંદાજ મુજબ વાર્ષિક મોંઘવારીમાં 0.5% થી 1%નો વધારો થઈ શકે છે, જ્યારે કોર ઇન્ફ્લેશન 3%ને વટાવી શકે છે.
પરિણામે ફેડરલ રિઝર્વને ફરી વ્યાજદરમાં વધારો કરવો પડી શકે છે. આ સ્થિતિ 2020–21 જેવી જ છે — જ્યારે લોકોના હાથમાં રોકડ આવતાં ખર્ચ વધી ગયો, સપ્લાય ઘટી ગઈ અને કિંમતોમાં ધડાધડ વધારો થયો. હવે ઊંચા ટેરિફ અને તંગ સપ્લાય ચેઇન વચ્ચે, આ મોંઘવારીની લહેર વિશ્વભરમાં ફેલાઈ શકે છે.
કોમોડિટી માર્કેટમાં ટ્રમ્પના આ નિર્ણયથી સોનામાં અને ક્રિપ્ટોકરન્સીમાં તેજીનો માહોલ સર્જાયો છે. ડોલર નબળો પડતાં અને ટ્રેડ ટેન્શન વધતાં, સોનાના ભાવમાં 2025 સુધીમાં 40% સુધીનો વધારો થવાનો અંદાજ છે. બીજી તરફ, ક્રિપ્ટો માર્કેટમાં પણ 2020 જેવી તેજી ફરી જોવા મળી શકે છે — બિટકોઇનના ભાવમાં 900% સુધીનો ઉછાળો આવી શકે છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો — વધતી લિક્વિડિટીથી એસેટના ભાવમાં તેજી આવશે, વૈશ્વિક વૃદ્ધિ ધીમી પડશે અને માર્કેટમાં ચડાવ-ઉતાર વધશે.
ટ્રમ્પની નવી ટેરિફ નીતિ વૈશ્વિક સ્તરે નવા ટ્રેડ વોરના ચક્રને જન્મ આપી રહી છે. હવે ટેરિફ દરો છે — બ્રાઝિલ માટે 50%, કેનેડા માટે 35%, યુરોપિયન યુનિયન માટે 30%, અને ભારતના કેટલાક કેટેગરી માટે 50%. આ પગલાંઓના આંચકા પહેલેથી જ સપ્લાય ચેઇનમાં દેખાઈ રહ્યા છે.
IMF અને PIIEના અનુમાન મુજબ 2025–26 દરમિયાન વૈશ્વિક GDPમાં 0.5% થી 1% સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે. એશિયા–યુરોપ સપ્લાય રૂટ સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત થશે, જ્યારે વિકાસશીલ દેશોમાં મોંઘવારીમાં 1% થી 2%નો વધારો થવાની શક્યતા છે. વૈશ્વિક ચલણ બજારોમાં દરરોજ આશરે $10 ટ્રિલિયનની અસ્થિરતા આવી શકે છે. સ્પષ્ટ છે કે આ ફક્ત અમેરિકન આંતરિક નીતિ નથી, પણ વૈશ્વિક વેપારની નવી ભૂકંપી પુનર્રચના છે.
અમેરિકન સ્ટોક માર્કેટ પણ ભારે ઉતાર-ચઢાવનો સામનો કરી શકે છે. ચૂંટણી પછી S&P 500માં 12.9%નો ઉછાળો આવ્યો હતો, પરંતુ ટેરિફ અમલ બાદ તે લગભગ 20% નીચે ખસી ગયો. નિષ્ણાતોના અંદાજ મુજબ, $2000 ચેકથી રિટેલ અને કન્સ્યુમર સ્ટોક્સમાં 5% થી 10% સુધીની ટૂંકા ગાળાની તેજી આવી શકે છે, પરંતુ ટેક અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રો પર દબાણ વધશે. વધતી મોંઘવારીને કારણે ફેડ ફરી વ્યાજદરમાં વધારો કરી શકે છે, જે પછી માર્કેટમાં સુધારો કરતાં વધુ કરેક્ટશન જોવા મળી શકે છે.
યુએસ ડોલર ઈન્ડેક્સ (DXY) પણ નબળો પડ્યો છે — 2025માં તેમાં 8% થી 11%નો ઘટાડો થયો, જે છેલ્લા પચાસ વર્ષોમાં સૌથી ખરાબ શરૂઆત છે. કારણો સ્પષ્ટ છે — રોકાણકારોની અનિશ્ચિતતા, વૈશ્વિક પ્રતિશોધનો ભય અને $2000 ચુકવણીના કારણે વધતી આર્થિક ઢીલાશ. નબળો ડોલર જ્યાં સોનાને અને ઉદ્ભવતી બજારોના ચલણોને ફાયદો કરાવે છે, ત્યાં વૈશ્વિક આર્થિક જોખમો પણ વધારી રહ્યો છે.
ભારત માટે આ નીતિ એક સાથે પડકાર અને તક છે. ટ્રમ્પના 50% ટેરિફથી ભારતીય નિકાસકારો પર દબાણ છે, પણ નવી દિલ્હીએ $5.1 અબજ ડોલરનું સપોર્ટ પેકેજ જાહેર કર્યું છે. ટ્રમ્પે તાજેતરમાં કહ્યું, “અમે ડીલના નજીક છીએ,” જે 2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપાર $191 અબજથી વધારીને $500 અબજ સુધી પહોંચાડવાનો લક્ષ્ય દર્શાવે છે.
ઓક્ટોબર 2025માં બંને દેશો વચ્ચે 10 વર્ષની રક્ષણ સંધિ પર હસ્તાક્ષર પણ થયા છે. ડિજિટલ ટ્રેડ, ડેરી અને માર્કેટ એક્સેસ જેવા મુદ્દાઓ હજી અડચણરૂપ છે. ટૂંકા ગાળે અમેરિકન ગ્રાહકોના વધેલા ખર્ચથી ભારતીય નિકાસમાં થોડો ઉછાળો આવી શકે છે, પણ લાંબા ગાળે ટેરિફની દિવાલો અવરોધ રૂપ બની શકે છે.
ટ્રમ્પનો “ટેરિફ ડિવિડન્ડ” ફક્ત આર્થિક વિચાર નથી — તે રાજકીય હથિયાર છે, જે લોકલક્ષી રાજનીતિ અને ટ્રેડ નીતિને એકત્ર લાવે છે. ટેરિફ આવકને સીધી જનતામાં વહેંચવાનો આ પ્રયાસ આર્થિક રાષ્ટ્રવાદની નવી વ્યાખ્યા છે. આ પગલાં અમેરિકન માંગમાં ટૂંકા ગાળાનો ઉછાળો લાવશે, પણ વિશ્વના બજારો, સપ્લાય ચેઇન અને મોંઘવારી પર ઊંડો પ્રભાવ કરશે.
જ્યારે અમેરિકા પોતાના નાગરિકોના ખિસ્સામાં $440 અબજ ડોલર મૂકે છે, ત્યારે તે ફક્ત પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને નથી ઉઠાવતું — તે સમગ્ર વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થાના ધોરણોને હલાવી નાખે છે. દુનિયા જોઈ રહી છે, અને આ વખતે વોશિંગ્ટનમાંથી નીકળેલી દરેક લહેર વૈશ્વિક અર્થતંત્રને સ્પર્શી રહી છે.
Secretary — InGlobal Business Foundation (IBF)
Director — ReNis Agro International LLP, Ahmedabad, India
Subscribe Deshwale on YouTube
